Alex Hoogendoorn

Thema door Anders Norén

Doorstroomtoets

De Doorstroomtoets

De doorstroomtoets is een belangrijke toets voor leerlingen in groep 8 van de basisschool. Deze toets helpt scholen om te bepalen welk niveau in het voortgezet onderwijs het beste bij een leerling past. De uitslag van de toets wordt gebruikt als aanvulling op het schooladvies dat de leerling eerder heeft gekregen.

Omdat de doorstroomtoets een rol speelt bij de overgang van de basisschool naar de middelbare school, vinden veel leerlingen en ouders het prettig om zich hier goed op voor te bereiden. Door vooraf te oefenen kunnen leerlingen beter begrijpen wat voor soort vragen ze kunnen verwachten en met meer vertrouwen aan de toets beginnen.

In dit artikel lees je wat de doorstroomtoets precies is, hoe deze werkt en waarom oefenen een goede voorbereiding kan zijn.

Wat is de doorstroomtoets?

De doorstroomtoets is de toets die leerlingen in groep 8 maken om hun kennis en vaardigheden te meten. Deze toets vervangt de vroegere eindtoets van de basisschool. De doorstroomtoets wordt meestal in februari afgenomen.

Het doel van de toets is om te controleren of het schooladvies dat een leerling heeft gekregen goed aansluit bij zijn of haar niveau. Wanneer een leerling op de toets hoger scoort dan verwacht, kan het schooladvies worden heroverwogen.

De doorstroomtoets meet onder andere:

  • Begrijpend lezen

  • Taalvaardigheid

  • Rekenen

Deze onderdelen geven een goed beeld van de basisvaardigheden die nodig zijn in het voortgezet onderwijs.

Waarom is oefenen voor de doorstroomtoets nuttig?

Hoewel de doorstroomtoets bedoeld is om het niveau van een leerling te meten, kan voorbereiding helpen om het beste uit een leerling te halen. Oefenen helpt vooral om vertrouwd te raken met de manier waarop vragen worden gesteld.

Veel leerlingen kiezen daarom ervoor om vooraf met oefenmateriaal te werken. Dit kan helpen om spanning te verminderen en vaardigheden te versterken.

Minder stress tijdens de toets

Voor veel leerlingen is de doorstroomtoets een spannende gebeurtenis. Het idee dat de toets invloed kan hebben op het vervolgonderwijs kan extra druk geven.

Door vooraf te oefenen weten leerlingen beter wat ze kunnen verwachten. Hierdoor voelen ze zich vaak rustiger en zelfverzekerder wanneer ze de echte toets maken.

Inzicht in de vraagstelling

De doorstroomtoets bevat verschillende soorten vragen, zoals meerkeuzevragen en opdrachten waarbij leerlingen een tekst moeten lezen en vragen moeten beantwoorden.

Door te oefenen leren leerlingen hoe deze vragen zijn opgebouwd en hoe ze deze het beste kunnen aanpakken.

Verbetering van belangrijke vaardigheden

Tijdens het oefenen ontwikkelen leerlingen vaardigheden die ook buiten de toets belangrijk zijn. Denk bijvoorbeeld aan:

  • begrijpend lezen

  • logisch nadenken

  • rekenstrategieën toepassen

Deze vaardigheden zijn niet alleen nuttig voor de toets, maar ook voor het verdere schooltraject.

Meer zelfvertrouwen

Wanneer leerlingen merken dat ze beter worden in het beantwoorden van vragen, groeit hun zelfvertrouwen. Dit kan ervoor zorgen dat ze met een positieve houding aan de toets beginnen.

Zelfvertrouwen speelt een belangrijke rol bij het maken van toetsen. Leerlingen die geloven in hun eigen kunnen, presteren vaak beter.

Hoe ziet de doorstroomtoets eruit?

De doorstroomtoets bestaat uit verschillende onderdelen die gericht zijn op taal en rekenen. Leerlingen krijgen bijvoorbeeld teksten te lezen waarover ze vragen moeten beantwoorden. Daarnaast krijgen ze rekenopgaven die verschillende vaardigheden testen.

De vragen kunnen variëren van eenvoudige opdrachten tot complexere vraagstukken waarbij meerdere stappen nodig zijn.

Omdat de toets digitaal kan worden afgenomen, maken veel leerlingen de doorstroomtoets op een computer of tablet. Dit betekent dat ze ook moeten wennen aan het beantwoorden van vragen op een scherm.

Hoe kun je effectief oefenen voor de doorstroomtoets?

Oefenen voor de doorstroomtoets hoeft niet ingewikkeld te zijn. Met een goede aanpak kunnen leerlingen stap voor stap hun vaardigheden verbeteren.

Regelmatig oefenen

Het is vaak beter om regelmatig kort te oefenen dan om alles in één keer te doen. Bijvoorbeeld:

  • een paar keer per week oefenen

  • korte oefensessies van 10 tot 20 minuten

Op deze manier blijft de stof beter hangen.

Oefenen met realistische vragen

Oefenvragen die lijken op de echte toets zijn het meest effectief. Hierdoor leren leerlingen hoe de vragen worden gesteld en hoe ze hun tijd moeten indelen.

Aandacht voor zwakkere onderdelen

Iedere leerling heeft onderdelen die makkelijker of moeilijker zijn. Door extra aandacht te besteden aan de lastigere onderwerpen kan een leerling sneller vooruitgang boeken.

Bijvoorbeeld:

  • extra oefenen met begrijpend lezen

  • rekenstrategieën herhalen

De rol van ouders bij de voorbereiding

Ouders kunnen een belangrijke rol spelen bij het voorbereiden op de doorstroomtoets. Door hun kind te ondersteunen bij het oefenen kunnen zij helpen om de voorbereiding minder stressvol te maken.

Enkele manieren waarop ouders kunnen helpen zijn:

  • een rustige plek creëren om te oefenen

  • samen een planning maken

  • hun kind motiveren en aanmoedigen

Het is belangrijk dat oefenen op een positieve manier gebeurt. Te veel druk kan juist een negatief effect hebben op het zelfvertrouwen van een leerling.

De rol van leerkrachten

Leerkrachten begeleiden leerlingen vaak bij de voorbereiding op de doorstroomtoets. Zij kunnen uitleg geven over de opbouw van de toets en strategieën aanleren voor het beantwoorden van vragen.

Ook kunnen leerkrachten voorbeeldvragen bespreken in de klas en uitleg geven over veelgemaakte fouten. Hierdoor krijgen leerlingen een beter beeld van wat ze kunnen verwachten.

Veelvoorkomende misverstanden over de doorstroomtoets

Er bestaan verschillende misverstanden over deze toets.

Een veelgehoord misverstand is dat de doorstroomtoets volledig bepaalt naar welk niveau een leerling gaat in het voortgezet onderwijs. In werkelijkheid speelt het schooladvies van de leerkracht een belangrijke rol.

Een ander misverstand is dat oefenen geen effect heeft. In de praktijk kan oefenen juist helpen om vaardigheden te versterken en leerlingen meer zelfvertrouwen te geven.

Ook denken sommige mensen dat een lagere score betekent dat een leerling niet goed genoeg is. De toets is echter slechts één momentopname en zegt niet alles over de capaciteiten van een leerling.

Tips voor het maken van de doorstroomtoets

Naast oefenen zijn er een aantal praktische tips die leerlingen kunnen helpen tijdens de toets.

Het is bijvoorbeeld belangrijk om vragen rustig te lezen en niet te snel een antwoord te kiezen. Soms staat de belangrijkste informatie in een klein detail van de vraag.

Daarnaast kan het helpen om moeilijke vragen even over te slaan en later terug te komen. Zo blijft er meer tijd over voor vragen die beter te beantwoorden zijn.

Voldoende slaap en een goed ontbijt op de dag van de toets kunnen ook bijdragen aan betere concentratie.

doorstroomtoets oefenen

Tip: bekijk ook het beste oefenboek voor de doorstroomtoets, volgens leerkrachten, remedial teachers, ouders, leerlingen en andere experts.

Conclusie

De doorstroomtoets speelt een belangrijke rol in de overgang van de basisschool naar het voortgezet onderwijs. De toets helpt scholen om te bepalen welk niveau het beste past bij een leerling.

Hoewel de toets bedoeld is om vaardigheden te meten, kan voorbereiding helpen om met meer vertrouwen aan de toets te beginnen. Door regelmatig te oefenen raken leerlingen vertrouwd met de vraagstelling, verbeteren ze hun basisvaardigheden en verminderen ze de spanning rondom de toets.

Met een goede voorbereiding, ondersteuning van ouders en begeleiding van leerkrachten kunnen leerlingen het beste uit zichzelf halen tijdens de doorstroomtoets.

Begrijpend lezen

Begrijpend lezen op de basisschool

Begrijpend lezen is een  kernvaardigheid binnen het basisonderwijs.  Het gaat hierbij niet alleen om het technisch kunnen lezen van woorden en zinnen, maar vooral om het begrijpen, interpreteren en verwerken van teksten. Leerlingen die sterke begrijpend-leesvaardigheden ontwikkelen,  hebben daar voordeel van bij vrijwel alle vakken. Of het nu gaat om rekenen met verhaalsommen, het bestuderen van een geschiedenistekst of het volgen van een instructie bij wereldoriëntatie, goed tekstbegrip is essentieel.

Op de basisschool bouwen we systematisch aan deze vaardigheid, van de eerste eenvoudige teksten in de onderbouw tot complexe informatieve teksten in de bovenbouw.

De  ontwikkeling van begrijpend lezen van groep 3 tot en met groep 8

In groep 3 ligt de nadruk in eerste instantie op technisch lezen. Toch begint begrijpend lezen hier al. Zodra leerlingen korte zinnen kunnen lezen, leren zij nadenken over de inhoud. Wie is de hoofdpersoon? Wat gebeurt er? Waarom gebeurt dat? Dit zijn eenvoudige, maar belangrijke vragen die de basis vormen voor latere leesstrategieën.

In groep 4 en  5 wordt begrijpend lezen explicieter aangeboden. Leerlingen leren strategieën zoals voorspellen, samenvatten, vragen stellen en verbanden leggen. Teksten worden langer en gevarieerder. In deze fase is het belangrijk om de ontwikkeling goed te volgen. Met behulp van toetsen zoals Leerling in Beeld begrijpend lezen groep 4 krijgen scholen inzicht in het niveau van leerlingen ten opzichte van landelijke normen.

In groep 6 en 7 verdiepen leerlingen hun vaardigheden verder. Zij leren omgaan met complexere informatieve teksten, herkennen signaalwoorden en trekken conclusies die niet letterlijk in de tekst staan. Ook leren zij kritisch nadenken over bronnen en tekstdoelen.

In groep 8 wordt begrijpend lezen op een hoger abstractieniveau getoetst. Leerlingen analyseren langere teksten en moeten informatie uit verschillende bronnen combineren. Met Leerling in Beeld begrijpend lezen groep 8 wordt zichtbaar of leerlingen het fundamentele of streefniveau beheersen dat past bij het einde van de basisschool.

LVS-toetsen  en het volgen van ontwikkeling

Om de groei van leerlingen goed in beeld te brengen, maken scholen gebruik van een leerlingvolgsysteem ( LVS ).  LVS-toetsen zijn methode-onafhankelijk. Dat betekent dat zij niet gekoppeld zijn aan één specifieke lesmethode, maar objectief meten waar een leerling staat.

Een veelgebruikt systeem is Leerling in Beeld. Deze toetsen geven inzicht in landelijke referentieniveaus en laten zien of een leerling zich ontwikkelt volgens verwachting. De resultaten worden vaak weergegeven in vaardigheidsscores en groeilijnen, waardoor ontwikkeling over meerdere jaren zichtbaar wordt.

Daarnaast maken veel scholen gebruik van de IEP-toetsen. IEP staat voor Inzicht Eigen Profiel. Deze toetsen bieden een breed beeld van cognitieve vaardigheden, waaronder begrijpend lezen. De rapportages zijn overzichtelijk en laten zien waar sterke punten en ontwikkelpunten liggen.

Ook Dia-toetsen  worden steeds vaker ingezet. Dia is een digitaal en adaptief toetssysteem. Dit betekent dat de moeilijkheidsgraad van de vragen zich aanpast aan het niveau van de leerling. Hierdoor ontstaat een nauwkeurig beeld van het leesniveau. Boom LVS is een ander systeem dat scholen gebruiken om ontwikkeling te meten. Boom biedt eveneens methode-onafhankelijke toetsen en uitgebreide analyses van groei en referentieniveaus.

Door verschillende LVS-instrumenten te combineren, ontstaat een betrouwbaar en compleet beeld van de leesontwikkeling van iedere leerling.

Begrijpend lezen en de doorstroomtoets

Begrijpend lezen speelt een belangrijke rol bij de doorstroomtoets in groep 8. Deze landelijke toets wordt in februari afgenomen en vormt een objectief meetmoment naast het schooladvies. Het onderdeel taal binnen de doorstroomtoets bestaat grotendeels uit tekstbegrip. Leerlingen moeten informatieve en verhalende teksten analyseren, hoofd- en bijzaken onderscheiden en conclusies trekken.

De uitslag van de doorstroomtoets kan aanleiding zijn om het voorlopige schooladvies te heroverwegen, wanneer blijkt dat een leerling op een hoger niveau functioneert dan eerder gedacht. Een sterke ontwikkeling in begrijpend lezen vergroot de kans dat dat leerlingen hun vaardigheden optimaal kunnen laten zien op deze toets.

Daarom investeren scholen gedurende de hele basisschoolperiode in een stevige leesbasis.

Het belang van oefenen

Begrijpend lezen is een vaardigheid die groeit door oefening. Oefenen betekent niet alleen het maken van vragen bij een tekst, maar ook het actief nadenken over wat je leest. Leerlingen leren strategieën toepassen, hun denkstappen verwoorden en reflecteren op hun aanpak.

Regelmatig oefenen helpt om leesstrategieën te automatiseren. Hierdoor hoeven leerlingen minder na te denken over de aanpak en kunnen zij zich meer richten op de inhoud. Dit vergroot zowel snelheid als diepgang van begrip .

Ook thuis kan oefening waardevol zijn. Samen praten over een boek, een nieuwsbericht bespreken of vragen stellen over een gelezen tekst draagt bij aan beter tekstbegrip. Het gaat daarbij niet alleen om om het juiste antwoord, maar vooral om het proces van denken en redeneren..

Een gezamenlijke verantwoordelijkheid

De ontwikkeling van begrijpend lezen is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van school en ouders. Op school bieden wij gerichte instructie, passende teksten en systematische monitoring via LVS-toetsen zoals Leerling in Beeld, IEP, Dia en Boom LVS. Thuis kunnen ouders bijdragen door leesplezier te stimuleren en interesse te tonen in wat hun kind leest.

Door structurele aandacht , gerichte oefening en een positieve leesomgeving bouwen we samen aan een stevige basis. Begrijpend lezen is niet alleen belangrijk voor toetsen en adviezen, maar vormt een essentiële vaardigheid voor verdere schoolloopbaan en deelname aan de samenleving.

Een kind dat begrijpt wat het leest, kan de wereld beter begrijpen. Dat is uiteindelijk het doel van goed begrijpend leesonderwijs op de basisschool.

Leerling in Beeld toets oefenen

De Leerling in Beeld-toets geeft inzicht in ontwikkeling en groei

De Leerling in Beeld-toets speelt een belangrijke rol in het hedendaagse basisonderwijs. Steeds meer scholen kiezen voor een manier van toetsen die niet alleen momentopnames oplevert, maar ook groei zichtbaar maakt over een langere periode. De visie achter Leerling in Beeld is dat toetsen pas echt waardevol zijn wanneer ze bijdragen aan beter onderwijs en gerichte ondersteuning. In plaats van uitsluitend te kijken naar cijfers of niveaus, richt dit systeem zich op ontwikkeling, trends en onderwijsbehoeften. Daarmee sluit het aan bij een onderwijspraktijk waarin datagestuurd werken en handelingsgericht handelen centraal staan.

Wat is de Leerling in Beeld-toets?

De Leerling in Beeld toets is onderdeel van een leerlingvolgsysteem dat scholen helpt om de cognitieve ontwikkeling van leerlingen systematisch te volgen. De toetsen worden digitaal afgenomen en meten vaardigheden op het gebied van taal, rekenen, spelling en begrijpend lezen. De resultaten worden overzichtelijk gepresenteerd in rapportages die inzicht geven in individuele prestaties, groepsontwikkelingen en schoolbrede trends.

Wat deze toets onderscheidt, is de manier waarop gegevens worden gekoppeld aan analyse en interpretatie. Het systeem biedt niet alleen ruwe scores, maar vertaalt resultaten naar betekenisvolle informatie. Leerkrachten kunnen zien hoe een leerling zich verhoudt tot landelijke referentieniveaus en hoe de groei zich ontwikkelt ten opzichte van eerdere meetmomenten. Hierdoor ontstaat een dynamisch beeld van leren, waarin vooruitgang net zo belangrijk is als het eindniveau.

Van meten naar begrijpen

Een belangrijk uitgangspunt van de Leerling in Beeld-toets is dat meten niet het eindpunt is, maar het begin van reflectie. Wanneer een leerling lager scoort op begrijpend lezen, is de volgende vraag niet alleen wat het resultaat is, maar waarom dit zo is. Heeft de leerling moeite met woordenschat, tekststructuur of het trekken van conclusies? Door deze vragen te stellen, kunnen leerkrachten gerichte interventies inzetten.

Het systeem ondersteunt scholen bij het analyseren van patronen. Wanneer meerdere leerlingen binnen een groep moeite hebben met een specifiek rekenonderdeel, kan dit aanleiding zijn om de instructie aan te passen. Zo wordt toetsinformatie een instrument om het onderwijs continu te verbeteren. De Leerling in Beeld toets is daarmee niet alleen een meetinstrument, maar ook een hulpmiddel voor kwaliteitszorg binnen de school.

Digitale afname en adaptief karakter

Een kenmerk van de Leerling in Beeld-toets is de digitale afname. Leerlingen maken de toetsen op een computer of tablet, wat zorgt voor snelle verwerking van resultaten en directe beschikbaarheid van analyses. In sommige onderdelen wordt gebruikgemaakt van adaptieve elementen, waarbij de moeilijkheidsgraad zich aanpast aan het niveau van de leerling. Dit zorgt voor een nauwkeuriger beeld van wat een leerling daadwerkelijk beheerst.

Digitale toetsing vraagt echter ook om digitale vaardigheden. Leerlingen moeten vertrouwd zijn met het werken op een apparaat, het navigeren tussen vragen en het zorgvuldig lezen van instructies op het scherm. Scholen besteden daarom aandacht aan digitale geletterdheid als onderdeel van hun onderwijsaanbod. Wanneer leerlingen zich comfortabel voelen in een digitale omgeving, kunnen zij zich beter concentreren op de inhoud van de toets.

Begrijpend lezen binnen Leerling in Beeld

Net als bij andere leerlingvolgsystemen speelt begrijpend lezen een centrale rol binnen de Leerling in Beeld-toets. Het begrijpen van teksten is immers essentieel voor succes in vrijwel alle vakgebieden. De toets bevat verschillende tekstsoorten, waaronder informatieve en verhalende teksten, waarbij leerlingen vragen beantwoorden over hoofdgedachten, details en verbanden.

De resultaten op begrijpend lezen geven leerkrachten inzicht in specifieke deelvaardigheden. Zo kan blijken dat een leerling moeite heeft met het herkennen van de kern van een alinea of met het interpreteren van signaalwoorden. Door deze informatie te benutten in de dagelijkse lespraktijk, kan gericht worden gewerkt aan verbetering. Oefenen begrijpend lezen betekent in dit geval het expliciet aanleren van leesstrategieën en het regelmatig bespreken van teksten in de klas.

Oefenen en voorbereiding

Hoewel de Leerling in Beeld-toets primair bedoeld is als meetinstrument, is het logisch dat scholen en ouders willen weten hoe leerlingen zich goed kunnen voorbereiden. Effectieve voorbereiding richt zich niet op het trainen van specifieke vragen, maar op het versterken van basisvaardigheden. Bij rekenen betekent dit werken aan inzicht in bewerkingen, bij taal het verdiepen van grammaticale kennis en bij lezen het uitbreiden van woordenschat en tekstbegrip.

Regelmatig oefenen met vergelijkbare vraagvormen kan leerlingen helpen om vertrouwd te raken met de opbouw van digitale toetsen. Het is daarbij belangrijk dat oefenen plaatsvindt in een positieve sfeer, waarin fouten worden gezien als leerervaringen. Door samen te reflecteren op gemaakte opdrachten, ontwikkelen leerlingen een beter begrip van hun eigen leerproces. Dit vergroot niet alleen de kans op betere resultaten, maar ook het zelfvertrouwen.

De rol van leerkrachten en ouders

De waarde van de Leerling in Beeld-toets staat of valt met de manier waarop resultaten worden geïnterpreteerd en opgevolgd. Leerkrachten hebben de taak om toetsgegevens te vertalen naar concrete acties in de klas. Dat kan variëren van verlengde instructie voor een kleine groep tot verrijkingsopdrachten voor leerlingen die meer uitdaging nodig hebben. Door regelmatig in gesprek te gaan over voortgang, wordt leren een gezamenlijk proces.

Ouders spelen eveneens een ondersteunende rol. Wanneer zij inzicht krijgen in de ontwikkeling van hun kind, kunnen zij thuis aansluiten bij wat op school wordt geoefend. Het gaat daarbij niet om het verhogen van druk, maar om het bieden van structuur en belangstelling. Samen lezen, rekenspelletjes spelen of gesprekken voeren over schoolervaringen dragen bij aan een stevige basis.

Leerling in Beeld als onderdeel van kwaliteitsontwikkeling

Op schoolniveau biedt de Leerling in Beeld-toets waardevolle informatie voor beleidsontwikkeling. Door resultaten te analyseren op groeps- en schoolniveau kunnen trends zichtbaar worden. Dit helpt scholen bij het evalueren van hun onderwijsaanpak en bij het stellen van nieuwe doelen. Toetsgegevens worden zo onderdeel van een bredere kwaliteitscyclus waarin plannen, uitvoeren, evalueren en bijstellen elkaar opvolgen.

Belangrijk is dat cijfers altijd worden geplaatst in de context van de leerling en de schoolpopulatie. Geen enkele toets kan de volledige ontwikkeling van een kind samenvatten. Creativiteit, sociale vaardigheden en motivatie blijven minstens zo belangrijk. De kracht van de Leerling in Beeld-toets ligt in het combineren van meetgegevens met professionele expertise en pedagogisch inzicht.

Conclusie

De Leerling in Beeld-toets biedt scholen een gestructureerde en toekomstgerichte manier om ontwikkeling te volgen. Door digitale afname, uitgebreide analyses en focus op groei ontstaat een rijk beeld van leerlingprestaties. Wanneer toetsresultaten worden gebruikt als startpunt voor reflectie en verbetering, dragen zij bij aan kwalitatief sterk onderwijs. De toets is daarmee geen eindstation, maar een hulpmiddel in een continu proces van leren, begeleiden en ontwikkelen.

Begrijpend lezen in de bovenbouw

Begrijpend lezen oefenen in de bovenbouw

Begrijpend lezen is één van de belangrijkste vaardigheden die kinderen op de basisschool ontwikkelen. Het gaat niet alleen om het technisch kunnen lezen van woorden, maar vooral om het begrijpen, interpreteren en verwerken van teksten. Goed kunnen begrijpend lezen is essentieel voor schoolsucces, zelfvertrouwen en later ook voor studie en werk. In dit uitgebreide artikel lees je alles over het belang van begrijpend lezen oefenen, effectieve strategieën, praktische tips voor ouders en leerkrachten én concrete voorbeelden voor verschillende leerjaren in de bovenbouw (groep 5 tot en met groep 8).

Wat is begrijpend lezen?

Begrijpend lezen betekent dat een kind een tekst niet alleen kan voorlezen, maar ook echt snapt wat er staat. Het omvat verschillende vaardigheden, zoals:

  • de hoofdgedachte uit een tekst halen, belangrijke details herkennen, verbanden leggen tussen zinnen en alinea’s, nieuwe woorden afleiden uit de context, vragen beantwoorden over de tekst en kritisch kunnen reflecteren op de inhoud.

Deze vaardigheden ontwikkelen zich stap voor stap gedurende de hele basisschoolperiode. Door structureel te oefenen, groeit niet alleen het leesniveau, maar ook het taalgevoel en het inzicht van kinderen.

Waarom is begrijpend lezen oefenen zo belangrijk?

Begrijpend lezen vormt de basis voor bijna alle andere schoolvakken. Bij rekenen moeten kinderen verhaalsommen begrijpen, bij wereldoriëntatie teksten interpreteren en bij taal opdrachten correct uitvoeren. Kinderen die moeite hebben met begrijpend lezen, lopen daarom vaak tegen problemen aan bij meerdere vakken. Goed leesbegrip zorgt voor betere schoolprestaties, een grotere woordenschat, meer zelfvertrouwen, hogere motivatie om te lezen en een betere concentratie en leerhouding. Door regelmatig te oefenen, krijgen kinderen steeds meer grip op teksten en ontwikkelen zij effectieve leesstrategieën.

Hoe ontwikkelt begrijpend lezen zich per leerjaar?

We kijken eerst even naar de onderbouw. Daarna de middenbouw en tot slot de bovenbouw. Hierbij maken we van groep 5 toch even de middenbouw, om de lijn te bewaken.

Onderbouw (groep 1 t/m 3)

In de onderbouw ligt de nadruk vooral op luisterbegrip, woordenschat en beginnend lezen. Kinderen leren luisteren naar verhalen, praten over de inhoud, voorspellen wat er gaat gebeuren en eenvoudige vragen beantwoorden. Voorlezen, samen praten over prentenboeken en korte verhaaltjes vormen hierbij de kern van het onderwijs.

Middenbouw (groep 4 en 5)

In groep 4 en vooral in groep 5 komt begrijpend lezen echt centraal te staan. Kinderen lezen steeds langere en complexere teksten. Ze leren hoofd- en bijzaken onderscheiden, samenvatten, verbanden leggen en gerichte leesstrategieën toepassen. Gericht begrijpend lezen groep 5 oefenen is hierbij cruciaal, omdat in dit leerjaar de basis wordt gelegd voor het verdere leesbegrip.

Bovenbouw (groep 6 t/m 8)

In de bovenbouw worden teksten langer, informatiever en abstracter. Kinderen leren kritisch lezen, een eigen mening vormen, informatie vergelijken en argumenten herkennen. Vooral richting het einde van de basisschool is intensief begrijpend lezen groep 8 oefenen belangrijk, ter voorbereiding op het voortgezet onderwijs.

Effectieve strategieën voor begrijpend lezen oefenen

Goede leesstrategieën helpen kinderen om teksten beter te begrijpen. Zo leren zij vooraf voorspellingen te doen op basis van titel en afbeeldingen, tijdens het lezen vragen te stellen en na afloop samen te vatten wat zij hebben gelezen. Ook visualiseren, waarbij kinderen zich een voorstelling maken van de tekst, draagt sterk bij aan beter begrip. Wanneer een tekst lastig blijkt, is teruglezen een belangrijke strategie om ontbrekende informatie alsnog te vinden.

Praktische manieren om begrijpend lezen te oefenen

Op school wordt gewerkt met begrijpend leesmethodes, gezamenlijke tekstbesprekingen en gevarieerde leesmaterialen zoals verhalen, informatieve teksten en actualiteiten. Door regelmatig klassikaal te praten over teksten leren kinderen hun gedachten te verwoorden en hun begrip te verdiepen.

Ook thuis kan begrijpend lezen op een eenvoudige en effectieve manier worden geoefend. Samen lezen, praten over verhalen, korte vragen stellen en kinderen laten navertellen wat ze hebben gelezen, zorgen voor extra verdieping. Korte, dagelijkse oefenmomenten blijken vaak effectiever dan lange en intensieve leessessies.

Begrijpend lezen oefenen per niveau

Groep 5 en 6

In groep 5 leren kinderen omgaan met langere teksten en complexere vragen. De oefeningen richten zich in groep 5 en 6 op het herkennen van hoofdgedachten, het begrijpen van verbanden en het beantwoorden van inhoudelijke vragen. Door structureel begrijpend lezen groep 5 en 6 te oefenen, groeit het tekstbegrip snel en wordt een stevige basis gelegd voor de hogere groepen.

Groep 7 en 8

In groep 7 en 8 ligt de nadruk op zelfstandig lezen, analyseren en kritisch nadenken. Leerlingen oefenen met lange informatieve teksten, meningsvormende artikelen en samenvatopdrachten. Regelmatig begrijpend lezen groep 8 oefenen zorgt voor een soepele overgang naar het voortgezet onderwijs en vergroot het zelfvertrouwen van leerlingen.

Veelvoorkomende problemen bij begrijpend lezen

Sommige kinderen ervaren extra uitdagingen bij begrijpend lezen. Een beperkte woordenschat, moeite met concentratie, lage leesmotivatie of onvoldoende leesstrategieën kunnen het begrip belemmeren. Met gerichte begeleiding, extra oefening en positieve ondersteuning kunnen deze problemen echter sterk verminderd worden.

Tips om begrijpend lezen leuker te maken

Wanneer lezen leuk blijft, boeken kinderen sneller vooruitgang. Door teksten te kiezen die aansluiten bij hun interesses, af te wisselen tussen verschillende soorten leesmateriaal en speelse werkvormen toe te passen, blijft de motivatie hoog. Digitale oefenprogramma’s en korte quizjes kunnen daarbij extra stimulans geven.

Conclusie

Begrijpend lezen oefenen is onmisbaar voor de ontwikkeling van kinderen in het basisonderwijs. Door vroeg te starten en structureel te blijven oefenen, bouwen kinderen een stevige basis op voor hun verdere schoolloopbaan. Of het nu gaat om begrijpend lezen groep 5 of intensief begrijpend lezen groep 8 oefenen, een doordachte aanpak maakt een wereld van verschil. Met de juiste strategieën, afwisselende oefeningen en positieve begeleiding groeit niet alleen het leesniveau, maar ook het plezier in lezen, en dat is misschien wel het belangrijkste resultaat van allemaal.

Centrale eindtoets basisonderwijs is nu de doorstroomtoets groep 8

Centrale Eindtoets = doorstroomtoets

De Centrale Eindtoets, Eindtoets Basisonderwijs of de Cito-toets (groep 8) hebben allemaal te maken met het schooladvies voor het voortgezet onderwijs in Nederland en heet nu de doorstroomtoets.

De doorstroomtoets verbindt als het ware de Centrale Eindtoets, Eindtoets Basisonderwijs en de Cito-toets van groep 8 met elkaar. De doorstroomtoets draagt bij aan het schooladvies, heeft daar zelfs een beslissende rol in, en kan helpen om door te stromen naar het voortgezet onderwijs in Nederland.

In dit artikel vertellen we je er alles over.

 

Centrale Eindtoets Basisonderwijs

Lange tijd was de Cito-toets groep 8 de belangrijkste toets van de basisschool. Deze Centrale Eindtoets in het Basisonderwijs gaf uitsluitsel over het niveau waarop kinderen presteren en waar ze dus het beste aan toe zijn op de middelbare school.

Helaas bleek er in de Centrale Eindtoets veel sprake te zijn van kansenongelijkheid, zeker omdat het schooladvies van de school bepalend was en opviel dat kinderen van cognitief minder hoog opgeleide ouders een lager advies kregen dan kinderen met dezelfde scores van hoger opgeleide ouders.

Dat moest anders en daarom kwam er de doorstroomtoets voor groep 8, waaronder de Leerling in Beeld doorstroomtoets.

Centrale eindtoets basisonderwijs is nu de doorstroomtoets groep 8

Opzet doorstroomtoets en Centrale Eindtoets

Inhoudelijk is er niet heel veel veranderd. De inhoud van de Centrale Eindtoets en de zes beschikbare doorstroomtoetsen lijken sterk op elkaar. Er is aandacht voor rekenen, spelling en begrijpend lezen, waarbij de focus ligt op rekenen en begrijpend lezen. Spelling bestaat uit niet-werkwoorden, werkwoorden, grammatica en interpunctie.

De doorstroomtoets vindt in januari en februari plaats, net als de Centrale Eindtoets voordat deze in april werd afgenomen, en duurt twee ochtenden. De kinderen kunnen de adaptieve toets op de computer maken, maar ook werken met toetsboekjes. Voor de uitslag worden de ingevulde toetsen teruggestuurd naar de uitgever en even later volgt daar de uitslag van de doorstroomtoets.

 

Schooladvies en uitslag doorstroomtoets

Die uitslag van de doorstroomtoets is wel heel belangrijk voor het schooladvies. Want waar het bij de Eindtoets Basisonderwijs (de Cito-toets groep 8) niet het geval was, is het bij de doorstroomtoets wel het geval. Kinderen die op de doorstroomtoets hoger scoren dan het door de school (de leerkracht en intern begeleider) afgegeven schooladvies, is de school verplicht het schooladvies naar boven af te ronden.

Dat is een groot voordeel ten opzichte van de vorige Centrale Eindtoets, want de kansenongelijkheid krijgt zo minder vat op een kind. Kinderen die tijdens de doorstroomtoets groep 8 laten zien hoger te kunnen dan het afgegeven advies, moeten ook hoger worden geschaald door de leerkrachten en de basisschool. Het gevolg is dat zij instromen in een hogere brugklas en zo dus ook hoger uitstromen.

 

Doorstroomtoets groep 8 als nieuwe Centrale Eindtoets

Is de doorstroomtoets de nieuwe Centrale Eindtoets Basisonderwijs? Ja en nee. Inhoudelijk is er weinig veranderd. Er wordt nog steeds hetzelfde gevraagd aan kinderen als tijdens de oude Cito-toets van groep 8. Maar qua uitvoering en uitslag zijn er zeker wel de nodige veranderingen gekomen. De doorstroomtoets maakt het namelijk mogelijk om kinderen die anders minder kansen op een hoger advies en dus hoger vervolgonderwijs hebben, zichzelf te bewijzen. Ze kunnen een hoger advies afdwingen als ze op de toets laten zien meer in hun mars te hebben.

In de praktijk blijkt dit ook vaak te gebeuren. Sinds de doorstroomtoets wordt afgenomen worden er meer en meer adviezen naar boven afgerond.

Wellicht belangrijk om te weten: het schooladvies wordt enkel naar boven aangepast bij een hogere uitslag op de doorstroomtoets dan het gegeven advies en nooit naar beneden. Scoort een kind, bijvoorbeeld vanwege stress, lager op de doorstroomtoets? Dan verandert er niks. De school kan hierover verder informeren.

 

Conclusie

De doorstroomtoets vervangt de Eindtoets Basisonderwijs, voorheen ook bekend als de Centrale Eindtoets. Inhoudelijk is de doorstroomtoets voor groep 8 nauwelijks veranderd. Ze toetst nog altijd rekenen, taal en spelling. Qua uitvoering is er wel een verandering: een hogere score op de doorstroomtoets verhoogt automatisch het afgegeven schooladvies. Scholen moeten dit advies verhogen en dat maakt het dat er minder sprake is van kansenongelijkheid. Ook kinderen van ouders die zelf minder hoog zijn opgeleid kunnen nu sneller doorstromen naar havo en vwo. Wat dat betreft is de doorstroomtoets een goede stap gebleken, want in de afgelopen jaren zijner al veel adviezen naar boven toe bijgesteld.

Leerling in Beeld lvs

Leerling in Beeld oefenen

Heb jij een kind op de basisschool? Dan worden er elk leerjaar twee belangrijke toetsen afgenomen: Leerling in Beeld-toetsen. Dat zijn andere toetsen dan de gewone methodetoetsen. In dit artikel leggen we je uit wat de verschillen zijn tussen Leerling in Beeld en de methodetoetsen, waarom Leerling in Beeld-toetsen zo belangrijk zijn en hoe je Leerling in Beeld kunt oefenen met je zoon of dochter.

Verschil met methodetoetsen

Er is een groot verschil tussen Leerling in Beeld-toetsen en methodetoetsen. Methodetoetsen zijn de toetsen die horen bij een methode. Een methode gebruikt de school om een vak aan te bieden. Ieder vak heeft zo zijn eigen methode. Zo heb je lesmethodes voor rekenen, taal, spelling, studievaardigheden, maar ook voor wereldoriëntatie (natuur, geschiedenis en aardrijkskunde), catechese en schrijven. Een methodetoets dient om te bekijken in hoeverre een leerling de aangeboden lesstof begrepen heeft. Er hangt vaak een cijfer aan vast dat op het rapport komt. Het verschil met Leerling in Beeld-toetsen is dat de toetsen van Leerling in Beeld uit het leerlingvolgsysteem komen. Ze beiden een onafhankelijke kijk op de ontwikkeling van een kind. De grootste verschillen zijn:

  • Methodetoetsen zijn toetsen op korte termijn, Leerling in Beeld toetst een half jaar onderwijs;
  • Methodetoetsen zijn kort, Leerling in Beeld duurt langer;
  • Methodetoetsen zijn afhankelijk van een lesmethode, Leerling in Beeld is onafhankelijk;
  • Toetsen van Leerling in Beeld wegen (zeker vanaf groep 6) mee voor het schooladvies vo.

Leerlingvolgsysteem

Een leerlingvolgsysteem wordt door scholen gebruikt om de ontwikkeling van kinderen te toetsen. Dat kan alleen op basis van onafhankelijke gegevens. Daarom hebben leerlingvolgsystemen hun eigen toetsen. Leerling in Beeld is een leerlingvolgsysteem. Het wordt uitgegeven door Cito en is niet het enige leerlingvolgsysteem waaruit scholen kunnen kiezen. Je hebt bijvoorbeeld ook het IEP lvs en het Boom lvs. Een leerlingvolgsysteem controleert de stand van zaken na een bepaalde periode, zoals Leerling in Beeld ene half jaar toetst.

Leerling in Beeld

Zoals gezegd is Leerling in Beeld het leerlingvolgsysteem van Cito. Het brengt in kaart op welke strategieën, vaardigheden en woorden een kind nog moet groeien en hoe die groei eruit ziet. Het signaleert of leerkrachten op moeten gaan letten, bij moeten gaan sturen, extra ondersteuning moeten gaan bieden of juist voor uitdaging moeten zorgen. De toetsen die Leerling in Beeld afneemt en die het meest zwaarwegend zijn in het onderwijs zijn de volgende:

  • Rekenen (getalbegrip, verhoudingen, meten en verbanden)
  • Taalverzorging (grammatica, interpunctie, spelling)
  • Begrijpend lezen en woordenschat

 

Afname van Leerling in Beeld

De toetsen van Leerling in Beeld worden doorgaans in de ochtend afgenomen. Scholen zijn er zelf vrij in om te bepalen wanneer ze dat doen. Alleen de doorstroomtoets is gebonden aan afnamedata, maar ook die zijn vrij te interpreteren. De afname van de toets kan zowel op papier als digitaal. Digitaal is de toets adaptief, wat betekent dat hij zich aanpast naar het niveau van je kind. Zo krijg je de best passende uitslag.

Doorstroomtoets

Net als ieder ander leerlingvolgsysteem heeft ook Leerling in Beeld een doorstroomtoets. De Leerling in Beeld doorstroomtoets is puur en alleen bedoeld voor kinderen in groep 8 van de basisschool en dient om te bekijken of een leerling goed kan uitstromen naar het voortgezet onderwijs. De doorstroomtoets is om die reden erg belangrijk, want het advies kan er nog op worden aangepast. Als de doorstroomtoets van Leerling in Beeld hoger wordt gescoord dan het eerder afgegeven schooladvies, zorgt dat ook voor een hogere advisering. Een leerling kan dus nog naar een ander niveau gaan. Leerling in Beeld toetsen

Leerling in Beeld toetsen oefenen

Natuurlijk wil jij je kind zo goed mogelijk voorbereiden op de toetsen van Leerling in Beeld. Ga daarom altijd op zoek naar het beste oefenmateriaal. Dat kan even zoeken zijn, want verreweg het meeste oefenmateriaal dat je online vindt is ongeschikt en kan zelfs schadelijk zijn. Het kan zorgen dat kinderen de verkeerde strategieën aanleren en verkeerde antwoorden geven tijdens de werkelijke afname. De Leerling in Beeld toetsboeken van Toetsmeester.nl bereiden zeer goed voor op alle toetsen van Leerling in Beeld. Via de links hieronder kom je bij de betreffende oefenboeken uit.

Schrijverscentrale

Schrijver op bezoek maakt indruk

Wat moet je doen om leesbevordering te verbeteren? Als je wil dat meer kinderen gaan lezen moet je in ieder geval het goede voorbeeld geven. En tijd. Tijd om een boek te pakken en te lezen. Maar wat echt goed werkt is een schrijver op bezoek laten komen. Dat merkt ook de Schrijverscentrale, die op jaarbasis duizenden auteurs langs scholen en bibliotheken sturen om over schrijven en lezen te praten. Het effect? Veel enthousiasme onder leerlingen, die toch liever een boek lezen van iemand die ze “kennen”. Heb jij de Schrijverscentrale al eens ingeschakeld?

 

Lezen onder de maat

Het niveau van het Nederlandse leesonderwijs is al jaren onder de maat, menen de experts. Nederlandse kinderen lezen steeds minder en ook steeds minder goed. Om het niveau van lezen (begrijpend en technisch lezen) op te krikken is een andere sleutel van minstens zo groot belang: plezier hebben in lezen. Samengevat in die term die het onderwijs nu domineert: leesbevordering.

Leesbevordering is echter een middel om een doel te bereiken en geen doel op zich. Wie zich bezighoudt met leesbevordering moet bij zichzelf nagaan wat nu echt werkt. Wanneer lees je zelf graag een boek? Wat vind je leuk? Wanneer lees je een boek uit en wanneer stop je halverwege?

Een schrijversbezoek kan heel veel effect hebben.

 

Voordelen van een schrijversbezoek

Een schrijver in de klas vragen is natuurlijk een heel mooi streven. Het levert in ieder geval vaak veel voordelen op als we kijken naar de vooruitgang van het leesonderwijs. Want:

  • Een schrijver bij je leerlingen in de klas uitnodigen voelt als een vriend die op visite komt. En als een vriend een boek geschreven heeft, willen we dat wel lezen, toch? Althans, zo komt het op veel scholen wel terug. Kinderen lezen liever een boek van een schrijver met wie ze feeling hebben, met wie ze connecten, dan de zoveelste naam op de rug van een boek.
  • Enthousiasmeren is schrijvers eigen. Ze zijn zelf volledig overgeleverd aan hun zolderkamer, waar ze boeken schrijven, en dan kunnen ze eindelijk eens enthousiast gaan doen, dan doen ze dat! Zo ook op scholen die een schrijver uitnodigen. Enthousiaste schrijvers zetten kinderen niet alleen aan tot lezen, maar soms ook tot schrijven en dichten!
  • Lezen is net als een film kijken, maar dan in je hoofd. Misschien ken je die zin wel en heb je hem ook wel eens naar je leerlingen gebruikt. Maar denk je nu echt dat ze dat van jou aan gaan nemen? Ze kijken wel uit. Als een schrijver het ze vertelt is het wel heel anders, want die schrijver weet waar hij het over heeft! Die zit de hele dag in die fantasiewereld en maakt daar de ene film naar de andere!

 

Meer lezen

Een schrijver uitnodigen via de Schrijverscentrale is geen verkeerd idee. Het is de beste manier om op een leuke manier met lezen aan de slag te gaan. Kinderen lezen boeken van de schrijver voordat hij komt met een doel: in gesprek kunnen gaan met de schrijver. Maar na het bezoek zullen ze ook enthousiast verder blijven lezen. En wie weet, misschien, heel misschien, pakken ze het door en lezen ze ook andere boeken! Dan is je doel helemaal bereikt. Pas als de motivatie van het lezen terug is bij de kinderen, zullen de resultaten van het technisch, begrijpend en ook studerend lezen weer gaan stijgen.

 

Conclusie

Loop je aan tegen leesbevordering bij je klas? Is lezen bij jou op school echt een dingetje geworden? Haal een schrijver in huis! Kinderen vinden het leuk om van een schrijver over boeken en lezen te horen en worden dan ook enthousiast gemaakt andere boeken te lezen. Een schrijver boeken die je bij de Schrijverscentrale.

Schrijf een brief aan… jezelf!

Prachtige les die ik onlangs te zien kreeg op een school in Utrecht, toen we een leerkrachtenwissel deden (leerkrachten van de ene school kijken bij de leerkrachten van de andere school). De leerkracht in kwestie greep de coronacrisis aan om een brief te laten schrijven aan zichzelf… Althans, de kinderen kregen die opdracht.

Dat heeft me aan het denken gezet. Een brief schrijven aan jezelf kan meerdere voordelen bieden. Zonder dat het per sé af hoeft te hangen van welke crisis of ramp dan ook.

 

Voordelen van een brief aan jezelf

Er eens goed voor gaan zitten en na moeten denken over wat je jezelf gaat schrijven kan helpen om je huidige situatie eens goed te bekijken. In mijn eigen klas merkte ik dat kinderen van 9, 10 jaar dat heel goed kunnen. Ze moesten zichzelf als het ware onder een vergrootglas leggen en kwamen tot verrassende inzichten.

Voordelen op een rij:

  • Zonder dat je feedback krijgt, ga je eens kritisch naar jezelf kijken
  • Je ontdekt dat je talenten hebt
  • Je ontdekt dat je punten te ontwikkelen hebt
  • Een brief geeft je de kans om je ergens op te focussen (want over vijf jaar wil ik… kunnen)
  • De beste beoordelaar van jezelf ben jezelf (klinkt zweverig, maar is wel waar, want het is heel erg belangrijk hoe je over jezelf denkt)

 

Opdrachten en vragen die je kunt stellen

Leerkrachten houden van kaderen. Een opdracht helemaal vrij laten is voor veel leerkrachten not done. Mijzelf incluis. Toch heb ik mooie resultaten gezien door kinderen helemaal vrij te laten in deze brief. Er was geen limiet in het aantal woorden, het mocht getekend worden of beplakt, getypt, geschreven, vandaag of morgen (of volgende week). Door elke dag een kwartiertje tot een half uur ter beschikking te stellen zag ik desondanks alle kinderen betrokken zijn. Ze waren in stilte na aan het denken over de inhoud van hun brief.

Diegenen die echt niet tot schrijven kwamen heb ik geholpen door een paar vragen op het bord te zetten. Die konden ze gebruiken als richtlijnen (maar wederom, dat hoefde niet). Misschien helpen ze jouw kinderen ook:

  • Begin de brief met je huidige setting. Waarom schrijf je deze brief? Waar ben je nu? Hoe gaat het met je?
  • Wat wil je graag kwijt over de afgelopen dagen, weken, maanden?
  • Is er iets bijzonders gebeurd (iets leuks, iets vervelends, iets waar je geen mening over hebt)
  • Heb je ergens vragen over, over wat er is gebeurd (op school, thuis, bij de sportclub, waar dan ook)
  • Stel dat je deze brief over vijf, tien, vijftien jaar gaat lezen, wat wil je dan graag aan jezelf vertellen?
  • Welke vraag is jou het afgelopen jaar gesteld en vond je een fijne vraag?
  • Welke vraag is jou niet gesteld het afgelopen jaar (en zou je toch graag van willen dat die je gesteld was/ wordt?) En wat is het antwoord op die vraag?
  • Als je iets van jezelf mocht belonen met een standbeeld, wat zou dat dan zijn (uiterlijk, innerlijk, prestaties)
  • Zijn er zaken die je graag zou willen kunnen, die een ander in je omgeving kan? Zo ja, welke?

 

Opbrengsten

De opdracht heeft in totaal twee weken geduurd en de opbrengsten waren meesterlijk. Ik heb de meest ontroerende, onthutsende, lieve en mooie berichten gelezen die ik ooit in mijn carrière ben tegengekomen. Er waren ook brieven bij die ik niet hoefde (mocht) lezen en daar heb ik dan ook alle respect voor. De kinderen hebben de brief in een envelop gedaan en bewaren die nu in hun rapport. Zodra zij de tijd rijp vinden, gaan zij de brief lezen.

En ik weet… Ik ga dit vaker doen.

Hole in the wall – Can kids teach themselves

In navolging van mijn artikel over Sole’s, hierbij het filmpje waarin onderzoeker Sugata Mitra het idee van een Sole uitlegt. Dit idee is de basis en het uitgangspunt bij het geven van Sole’s (echter zijn Sole’s ook weer verder ontwikkeld sindsdien en is er steeds meer uit te halen).

Sole

Leerlingen leren zelf hun leeromgeving vorm te geven

Laatst kwam ik iets tegen waar ik direct enthousiast van werd: self organized learning environments (zelf georganiseerde leeromgevingen). Hierbij gaan kinderen onderzoek doen naar een bepaald onderwerp, máár is het proces eigenlijk veel belangrijker. Helemaal 21e eeuws, compleet met hulpmiddelen en een verwachting: presenteer binnen het uur je antwoord.

Het is helemaal niet moeilijk om je deze self organized learning environments aan te leren! Sinds ik mijn eerste heb gedaan, wil ik meer en meer…

 

SOLE’s

Sole’s, zoals self organized learning environments worden afgekort, komen uit India. Daar heeft de Engelse professor Sugata Mitra ooit de eerste sole bij toeval ontdekt (of eigenlijk was het naar aanleiding van een onderzoek/ experiment dat hij deed). In de sloppenwijken zette hij een computer neer. Die werd goed vastgemaakt aan de muur en kon eigenlijk alleen maar aan.

In de dagen en weken die volgden kwamen er steeds meer kinderen uit de sloppenwijk naar de computer. Daar leerden ze samen de computer beter kennen en bouwden ze hun vaardigheden uit.

Daarmee bewees Sugata Mitra een aantal zaken:

  • Kinderen – waar ook ter wereld en in welke omstandigheden dan ook – zijn geneigd om te leren en zich te ontwikkelen;
  • Je hoeft als leerkracht niet alleen maar kennis over te dragen. Juist het aannemen van een coachende rol helpt kinderen om zelf tot leren te komen.

Deze twee punten spreken mij enorm aan. Ik geloof ook oprecht dat ieder kind van nature wil leren, maar dat ze teveel vast zitten in het systeem dat wij met z’n allen hebben opgezet.

Daarom probeer ik met een regelmatige Sole de patronen te doorbreken.

 

Hoe werkt een SOLE?

Wil je zelf aan de slag met een SOLE? Heel moeilijk is het niet. Je hebt als leerkracht een leervraag nodig. Wat moeten de leerlingen leren?

Ik gebruik daar zelf de doelen van onze wereldoriëntatiemethode voor, maar je kan ook allerlei vragen van het internet plukken. Bijvoorbeeld:

  • Waar dienen vitaminen voor?
  • Waarom werd de Koude Oorlog ‘koud’ genoemd?
  • Hoe komt koffie in de winkel?
  • Kun je aardbevingen voorkomen?

Dan is het de bedoeling dat je de leervraag prikkelend presenteert. Dat kan je doen door een verhaal te vertellen, foto’s of een filmpje te laten zien of op een andere creatieve wijze. Maar eindig altijd met de onderzoeksvraag.

De eerste keren moet je de kinderen nog op weg helpen. Zeg dat ze 45 minuten de tijd hebben om antwoord te vinden, dat ze zelf groepjes van 4 moeten vormen, onderling altijd mogen ruilen (van groepjes, bijvoorbeeld omdat het niet klikt of de groep een andere kant op wil dan het individu) en onderling ook altijd informatie uit mogen wisselen (het is geen wedstrijd, maar een kwestie van samen leer je meer). Ze mogen tijdens de les een aantal hulpmiddelen gebruiken:

  • Een chromebook of laptop met internetverbinding (voor het zoeken naar informatie)
  • Een bronnenboek (over het thema of gewoon het bronnenboek van de lessen wereldoriëntatie)
  • Een telefoon (om mensen te bellen die meer over het thema weten).

Vervolgens start het onderzoek. De kinderen werken naar een poster toe (gewoon een A3). Deze moet inhoudelijk antwoord geven op de vraag, maar het gaat niet om hoe mooi de poster is. De poster is een middel, geen doel!

Na drie kwartier presenteren de groepjes hun antwoord en komt de klas samen tot een eenduidig antwoord van de onderzoeksvraag.

In een optimale setting wordt er daarna nog uitgebreid geëvalueerd over het proces.

De leerkracht doet tijdens de uitvoering eigenlijk helemaal niets, hooguit faciliteren (papier regelen, iets printen). De leerkracht observeert en brengt hier later verslag van uit.

 

Nieuwe leerdoelen per SOLE

Eerder al schreef ik dat in een SOLE het product en de leervraag niet het belangrijkste zijn. Het gaat er vooral om het leerproces. Als je als leerkracht observeert zal je heel veel zaken gaan zien. Die kun je voor jezelf noteren als nieuwe leerdoelen voor de klas. Sommige van die leerdoelen verdienen aandacht door een voorbeeld te geven of ze uit te bouwen in een les. Je kan per SOLE ook afspreken dat een van de leerdoelen centraal staat. Denk daarbij aan:

  • Hoe verdeel je de taken in een groepje?
  • Hoe bespreek je in je groepje de gevonden informatie?
  • Hoe verwerk je informatie?
  • Hoe zoek je op de juiste manier naar informatie? Is het een kwestie van het eerste het beste bericht kopiëren, plakken en op je poster kladderen? Of ga je feiten checken?
  • Hoe voer je een telefoongesprek? (of een interview)

 

Aandachtspunten

Omdat ik er al een paar Sole’s op heb zitten, heb ik ook wat aandachtspunten voor leerkrachten die er het maximale uit willen halen.

  • Het telefoneren kan nogal een dingetje zijn. Kinderen zijn dit helemaal niet gewend. Dit moet je eigenlijk opbouwen. Begin met een telefoontje naar iemand die thuis zit (en spreek dit van tevoren af) en bouw dit uit naar telefoontjes naar externen. Spreek af met de kinderen hoe ze een telefoontje voeren, want niet iedereen zit daar op te wachten (stel je voor, leg uit wat je aan het doen bent en vraag of de gebelde tijd voor je heeft). Mijn ervaring is dat veel mensen het verrassend en leuk vinden dat ze door kinderen gebeld worden, maar niet iedereen is die mening toegedaan. Vertel kinderen dat ook om teleurstelling te voorkomen.
  • Het mogen gluren bij de buren kan nogal eens leiden tot afkijkgedrag en een soort van competitiegevoel. Dat is nergens voor nodig, maar zit er bij kinderen wel heel diep in. Besteed hier aandacht aan!
  • De poster is een eindproduct en hoeft niet mooi te worden. Toch zijn er iedere keer weer kinderen die 45 uur bezig zijn met markeerstiften, potloden en stiften om de mooiste tekeningen van sterren, vulkanen en zelfs eenhoorns te maken. Dit is niet de bedoeling van de Sole! Reken daar dus ook snel mee af ;).

 

Verdieping

Natuurlijk kun je met SOLE’s ook de verdieping in. Als kinderen er eenmaal bekend mee zijn, biedt een SOLE alle gelegenheid om verder uitgebouwd te worden. Bijvoorbeeld door:

  • kinderen zelf onderzoeksvragen te laten bedenken;
  • kinderen een bron minder te laten gebruiken;
  • een presentatie op te laten nemen (filmen) of via een presentatie te geven;
  • een hele week de tijd te geven voor een flinke onderzoeksvraag (of een compleet thema);
  • bronnen te vermelden onder de gevonden informatie (waar komt de informatie vandaan);
  • stelling te nemen (argumenten voor en tegen te verzinnen) in maatschappelijke kwesties, door het stellen van maatschappelijke vragen;
  • leerlingen in lagere groepen bekend maken met Sole’s, zodat zij die ook kunnen gaan gebruiken (door eerst kinderen mee te nemen in het proces en daarna zelf het proces te gaan begeleiden bij deze kinderen).

 

Heb ik je kunnen overtuigen?

Hopelijk heb ik je met dit artikel kunnen laten lezen hoe ik over Sole’s denk en ik hoe ik denk dat je goed onderwijs kunt geven waarin kinderen eigenaar zijn over hun proces. Ik ben benieuwd of jij Sole’s gaat doen met je klas en zo ja, hoe dat uitpakt! Laat je een reactie achter?

Oudere berichten